بـرای احـمـد شـامـلـو
به مناسبت سالمرگش
تمام آتشها از گور داروین بلند میشود. اگر او در بارۀ تنازع بقا پرحرفی نمیکرد نه دایناسوری منقرض میشد و نه شاعری پا به عرصۀ زمین میگذاشت.
داروین، اصل تنازع بقا را فرموله کرد و بر اساسِ همین فرمولبندی دایناسورها منقرض شدند و جانورانِ جدیدی بر روی زمین پا گذاشتند.
دانشِ "دیرینشناسی" میگوید که "شاعران" جای دایناسورها را گرفتند، و در بارۀ اینکه از کجا آمدهاند و گندم خوردهاند و یا سیب؟ که به این دایناسورآباد دچار شدهاند، سکوت میکند.
شاخهای از شاعران، "حافظیان" بودند که در ادامۀ کار خود و پس از طی مراحلِ عمیقی از "زمینشناسی" به گونۀ "بامدادیان" بدل شدند. پس از دوران پارینهسنگی و نوسنگی، دورۀ "سنگِ بسته و سگِ باز" فرا میرسد (این دوران را دوران سعدی نیز نامیدهاند) و در ادامۀ همین روند، دورۀ "قلوهسنگی" فرا میرسد. (از دوران "سنگِفتنه" که از منجنیق فلک میبارید، در میگذریم.) در دورۀ قلوهسنگی، کلههای شاعران همیشه شکسته و زخمی بود و در همین دوران بود که "بیسران" مدرنِ زمینشناسی پدید آمدند. این "بیسران" بیانیۀ مفصل خود را در "بیسرنامه" عطار نوشتند و سربسرِ همه، از دور و نزدیک و ترک و تاجیک گذاشتند. برخیشان هم که اصلاً ارج و قربی حتی برای "حیوانات" قائل نبودند، افسار اسب و یقۀ سلطان سنجر را با هم میگرفتند.
اما به هر حال باید گفت که شاعران، موجودات با ارزشی بودند و پوستشان، از پوستِ مار و سوسمار و خز هم ارزشمندتر و گرانتر بود و به همین جهت بسیاری برای کندن پوست شاعران، تلاش فراوانی به خرج میدادند.
آخرین نوع از این موجودات، در کوههای مازندران متحول شدند و یک ژاپونی که چشمبادامی هم نبود به نامِ "نیما یوشیج" سردمدارِ این رستۀ جدیدِ "گرگسانان" شد که عموماً با رستۀ "سگسانان" روابط نامرغوب و نامطلوبی داشتند. اخوان ثالث نامی از خطۀ خراسان، بیانیۀ این جماعت را در شعری به نامِ "آوازِ گرگها و سگها" تدوین کرد و میگفت که این بیانیه را از روی دست گرگهای مجار، بازنویسی کرده است. همین آقا، چنان بیکار بود که زمستانها، کنار جادههای یخزده میایستاد و به این و آن میگفت:"سلامت را نمیخواهند پاسخ گفت." گویی کسی که جواب سلامش را نگرفته باشد اگر این گفتۀ شاعر را نمیشنید، به نگرفتن پاسخش پی نمیبرد.
سپهریشان هم آدم عجیب و غریبی بود و در پی ابتلائ به همین "بیماری" بود که به دنبال چیزهای عجیب و غریب میگشت، از جمله، به دنبالِ گونۀ نایابی از "دانه" میگشت و هی میگفت:"کاشکی این مردم، دانههای دلشان پیدا بود."
ولی همۀ آنها یک ریخت و قیافه نبودند. پریچهرۀ زیبایی هم داشتند که "فروغ" صدایش میکردند، اما اینکه او را فروغ صدایش میکردند مانع از آن نبود که او نگرانِ سبز شدنِ انگشتانش در باغچه نشود و او آنچنان زیبا بود که روزی باد او را با خود برد.
آخرین بازماندۀ این "گونه"، شاعری بود که همیشه چراغی به دست میگرفت و یکی هم در برابرش میگذاشت و هر وقت هم که فرصت پیدا میکرد این و آن را به دارِ شعر خویش آونگ میکرد یا راهی کشور کره میشد و به همراهِ "شنچو" تیر و تفنگ در میکرد. کره که دلش را میزد به اسپانیا میرفت و باریدنِ باران به دهانِ باز "ایگناتسیوی مبارکزاد" را نظاره میکرد و اشک میریخت و بد و بیراه میگفت.
این شاعر آخری، اصولاً آدم میزانی با این دنیای نامیزان نبود و همیشه اعتراض میکرد و قائله راه میانداخت. او حتی با نامِ خودش هم دعوا داشت و میگفت:"من نامِ خودم را دوست ندارم." و تنها وقتی که "آدیدا"، دختر همسایه، صدایم میزند دلم غنج میرود.
اگر هم فراغتی از دعوا با اسم خودش دست میداد، به اسمِ دیگران گیر میداد و مثلاً ایراد میگرفت که: چرا اسم تو فردوسی یا کاوه یا فریدون است؟
البته لازم به توضیح است که این "آیدا خانم" اصولاً از اهالی زمین نبود و شاعرِ ما، به هنگامِ گشت و گذار خود در "باغ آینه" او را از پس آینه بیرون کشیده و به زمین خاکی آورده بود. به روایت دیگری که نتیجۀ تحقیقات دانشمندانِ بزرگی چون "عمران صلاحی"ست، پدیدۀ "حافظِ شاملو" نه آن کتاب است که با مقدمهاش، جنجال بیموردی را باعث شد، که همین "آیدا" ست، که بیمقدمه به شاعرِ ما درسِ عشق آموخت و حافظ او بود.
این شاعر که خود استادی بزرگ در سرزمین شعر بود از تعریف خوشش نمیآمد و آنچنان در این عرصه پیش میرفت که حتی از "تعریفی" هرچند کوچک در بارۀ شعر هم خودداری میکرد و اگر با اصرار طرف روبرو میشد، غر میزد که:" آقا اصلاً نمیدانم، ولم کن."
همچنان که گفتیم او خود استاد بود و به همین سبب، اعتقاد داشت که "استاد" بر دو نوع است: آنانی که با "استادان" جمع بسته میشوند و آنانی که با "اساتید". گونۀ دوم را تحویل نمیگرفت.
در پایان لازم به تذکر است که او هم از "پوست" مرغوبی برخوردار بود، و بسیار بودند که میخواستند پوستش را بکنند و گذرش هم چندین بار به "دباغخانه" افتاد، ولی زرنگیِ او و شتابِ خاک، نقشۀ پوستکنان را نقشِ بر آب کرد.
یادش همیشه بزرگ و گرامی.
