پرگار بهرام

یک ارزیابی از حمله نظامی به جمهوری اسلامی

بهرام — Fri, 27 Jan 2012 13:12:48 GMT

خانم کلینتون در مصاحبه خودشان به صراحت عنوان می‌کند که چون جنبش مردم ایران تقاضای کمک از آمریکا ننمود، در نتیجه، ایشان با حکومت ایران همان نکردند که با حکومت لیبی. یعنی بطور غیرمستقیم دخالت در کشورها را منوط به تقاضا و دعوت‌نامۀ اپوزیسیون‌های آن جوامع نمود، و ما هم باید باور کنیم که این "منافع" آمریکا نیست که هزینه و دردسرهای یک حمله به افغانستان یا عراق یا لیبی و... را بر روی دستش می‌گذارد، بلکه استجابت دعوتی‌ست از سوی مردمانی نیازمندِ حمایت؛ و کسی نیست بگوید که اگر به دنبال دعوت‌نامه بودید چه دعوتنامه‌ای صریح‌تر از اینکه بخش بزرگی از مردم در خیابان‌های تهران فریاد می‌زدند:"اوباما، اوباما، یا با اونا یا با ما"!!!

همه خوب می‌دانیم که حمله به کشور ایران به مانند حمله به کشورهای لیبی یا عراق تابعی‌ست از منافع دوئلِ مهاجم و این سخن خانم کلینتون، آدرس غلط دادنی بیش نیست.

اینکه منافع آمریکا و اروپا چه حکم می‌کند و یا منافع دولت جمهوری اسلامی به چه سویی می‌رود، اموری مستقل هستند از اینکه منافع ما مردم و جنبش اپوزیسیون دموکرات کدام است. ما برای موافقت یا مخالفت با حمله نظامی ناتو و آمریکا یا اسرائیل به جمهوری اسلامی باید از منافع بلندمدت مردم حرکت کنیم و نه از مواضع حسی و عاطفی. زیرا بنظر من هر گونه برخورد "ارزشی" با این امر صرفاً "سیاسی" سبب آن خواهد شد که ما از تشخیص منافع مردم ناتوان باشیم.

اینکه در برخی از مقاطع، منافع ملتی تحت ستمِ حکومت بومی، با منافع دولتی بیگانه چنان همسو می‌شود که حمله به دولتِ بومی با استقبال آن مردم مواجه می‌گردد را بارها در تاریخ شاهد بوده‌ایم.

حتی در اسطوره‌های شاهنامه هم آمده است که "ضحاک" عرب به دعوت بزرگان ایران بود که به این کشور حمله کرد و ریشه حکومت "جمشید" را برکند و بالاخره هم او را با اره به دو نیم کرد.

در تاریخ نه چندان دور هم، هنگامی که مردم کامبوج در دست حکومت خمرهای سرخ اسیر بودند و قتل‌عام می‌شدند، این حکومت همسایه آنها یعنی ویتنام بود که ریشه خمرها را برکند و مردم کامبوج را از دست آن کابوس نجات داد.

یا در مورد حکومت پیشا قرون وسطایی طالبان هم نمی‌توان تصور کرد که اگر حمله آمریکا نبود، مردم افغانستان توانایی رهایی از چنگ آنان را داشتند.

در اینگونه موارد باید میزان خسارت ناشی از حکومت خودی با خسارات ناشی از حمله نیروهای بیگانه بدان را با هم سنجید. تازه اینکه حکومت خمرهای سرخ در کامبوج و حکومت طالبان در افغانستان، در تمام ابعاد اجتماعی و کشوری، خساراتی بدان جوامع تحمیل کردند که قابل مقایسه با خسارات ناشی از حمله ویتنام به کامبوج و آمریکا به افغانستان نبود یک سوی ماجراست، سوی دیگر موضوع درین است که آیا در این دو جامعه، پتانسیلی برای آزادسازی خود وجود داشت؟ یعنی مردم در تحولات اجتماعی فعال بودند؟ و متاسفانه پاسخ خود من بدین پرسش، منفی است. بنظر من اگر حملۀ خارجی صورت نمی‌گرفت این دو کشور همچنان در چنگال حکومت‌های خمرها و طالبان اسیر می‌ماندند و این حکومت‌ها هم همچنان در کار "نابودسازی ملی" جوامع مزبور می‌کوشیدند.

اما در مورد نمونه‌های عراق و لیبی، قضیه متفاوت است. علیرغم فساد بیکران حکومت‌های این دو کشور، اما چیزی از نابودسازی ملی از سوی حکومت در کار نبود، حکومت‌های صدام و قذافی، نه تنها این جوامع را به قهقرا نمی‌کشیدند بلکه حتی با گام‌هایی حلزون‌وار این جوامع را با دنیای امروز همپا می‌کردند و بدشان نمی‌آمد که کشورشان سری در میان سرها در بیاورد.

حمله نظامی به این دولت‌ها، دیکتاتوری آنان را ملغا کرد اما چنان آشفتگی‌هایی بجای آن نشاند که سالیان سال طول خواهد کشید تا جبران این ویرانی‌ها و آشفتگی‌ها شود.

در مورد لیبی نمی‌دانم، اما در مورد عراق آن روزگار، خبر از یک پتانسیل مردمی برای تحولات سیاسی اجتماعی دارم و اینکه احزابی ملی و چپ و لیبرال در کار دگرگونی جامعه از دیکتاتوری به سیستمی شاید دموکراتیک، فعال بودند. گرچه که مردم بطور عمومی درین مبارزه احزاب اپوزیسیون با حکومت، چندان فعال نبودند، اما چندان غیرقابل تصور نیست که در اثر فعالیت اپوزیسیون، در طی زمانی شاید حدود ده‌سال، با در نظر گرفتن انقلاب ارتباطات، مردمان عراق نیز به حرکت درمی‌آمدند و حکومت را به دست خودشان و بدون ویرانی کشور دگرگون می‌کردند

* * *

اینکه برخی‌ها خود را مجبور می‌سازند تا در برابر موضوع "حمله احتمالی" به یک عرق میهن‌پرستی گنگ متوسل شوند و خود را در کنار جمهوری اسلامی قرار دهند یا اینکه از کینه و نفرت به حکومت اسلامی، بخواهند به تئوری "سرنگونی حکومت به هر قیمت" متوسل گردند، هیچیک بازتاب دهنده منافع واقعی مردم ما نیست.

اینکه ما جمهوری اسلامی را نمی‌خواهیم، بدیهی و روشن است، اما در اینکه چه جایگزینی برای آن در نظر داریم، هنوز به نتیجه‌ای عمومی دست ‌نیافته‌ایم. اینکه بخش بزرگی از اپوزیسیون، خواهان حکومتی سکولار با باور به منشور حقوق بشر و دموکراتیک است، هنوز به معنی "اجماع همگانی" نیست. هنوز نیروهایی در اپوزیسیون هستند که سودای حکومت دینی دیگری را در سر دارند، درین اپوزیسیون برخی‌ها هم هیچ باوری به منشور حقوق بشر ندارند و عده‌ای هم هنوز خواب حکومت‌های ایدئولوژیک دیگری را می‌بینند.

اینکه توقع داشته باشیم در جنبش گسترده‌ای مانند جنبش سبز، به دیدگاهی فراگیر برسیم نه مطلوب است و نه شدنی. اما حداقل در مورد همین سه اصل پایه‌ای سکولاریزاسیون و حقوق بشر و دموکراسی، که باید بتوانیم با هم کنار بیاییم. در غیر اینصورت با نادیده گرفتن هر یک ازین پایه‌ها، سرنگونی جمهوری اسلامی به چیزی همانند خودش منتهی خواهد شد. و کدام هوشمندی‌ست که با از سر گذراندن تجربۀ انقلاب بهمن 57، دوباره بخواهد در همان چاه و چاله‌ها بیافتد؟ عین بلاهت است که بعد اینهمه عذاب و کشته دادن و زندانی کشیدن، بخواهیم همین نظام را دوباره صرفاً با افراد دیگری بازسازی کنیم.

ما در طی همین دو سال عمر جنبش سبز، در زیر سرکوب خونین و خشن جمهوری اسلامی، توانسته‌ایم بسیاری از مسائل را با هم به بحث بگذاریم. تا پیش از جنبش سبز، هیچگاه بحث در باره سکولاریزاسیون، دموکراسی و حقوق بشر و نقد گذشته‌مان، تا این حد اوج نگرفته بود.

گویی همگی می‌خواستیم با بی‌مهری گذشته‌مان در مورد این مقولات خداحافظی کنیم، نیروهای مذهبی در حاکمیت، در چارچوبه‌های روشنفکری دینی، تا حدود بسیاری جبران مافات کردند و بهمچنین کمونیست‌های سابق نیز، این مفاهیم را به درون ذهنیت خویش راه دادند. مفاهیمی مانند "عدم خشونت" نه تنها به دورن ذهن‌هامان راه یافت بلکه حتی در خیابان‌ها نیز توانستیم پابندی‌مان را بدان نشان بدهیم.

تاج‌زاده به سبب گذشته‌های نظامی که از فعالان آن بوده است از مردم عذرخواهی می‌کند. کروبی به صراحت این پرسش را پیش می‌کشد که:"چه کسی گفته که حکومت حتما باید دینی باشد؟" میرحسین، دیگر آن میرحسین "دوران طلایی امام" نیست، همچنان که ما اپوزیسیون کتک خور و زندانی و اعدام شدۀ آن دوران طلایی نیز دیگر همان نیستیم که بودیم.

اینهمه تحول فکری روشنفکران و بدنه اجتماعی آنان و همپایی مردم شهرهای بزرگ با ایشان، دستاورد کوچکی نیست. ما همه اینها را مدیون اندکی متفکرانه برخورد کردنمان در همین ده سال اخیر هستیم. جنبش سیاسی اجتماعی مردم ایران در طی تاریخ خود، هیچگاه تا بدین حد آگاه و مسئول نبوده است. همیشه مشتی رهبران بودند که خود را موتور کوچک می‌پنداشتند که باید موتور بزرگ را به راه اندازند. اما این جنبش فعلی ما چیزی بسیار مدرن و امروزی‌ست. البته همه‌اش هم از کاردانی و لیاقت خودمان نبوده که دوران اینترنت و سیالیت اطلاعات، بستر خوبی برای این تلاش عظیم می‌آفریند.

خلاصۀ مطلب آنکه: حکومت جمهوری اسلامی علیرغم فساد عمومی و چپاول منابع کشور، چیزی در حد خمرها یا طالبان نیست که بتواند مردم ما را در بند خود اسیر و مستاصل کند. مردم ما نیز مردمی نیستند که آرام گرفته باشند و در خانه‌هاشان مشغول به فراموشی سپردن وقایع دهه‌های اخیر، و بخصوص وقایعی که بر جنبش سبز رفته و می‌رود باشند.

حکومت هم که با هزار ترفند در کار درگیری‌های داخلی خودش فرومانده است و روز به روز اتوریته و انضباط و سازماندهی خود را بیشتر از دست می‌دهد. می‌توان فراوان عواملی را برشمرد که با گذشت زمان به تضعیف هر چه بیشتر حکومت می‌انجامند؛ و بقول میرحسین باید "صبر کرد" زیرا خود حکومت در حال تیشه به ریشه خود زدن است.

ولایت فقیه، "دوران اصلاحات" را با خدعه و نیرنگ به پایان رساند زیرا نمی‌خواست شاهد "قدرت دوگانه" در کشور باشد، اما جایگزینی که حاصلش شد را، نه تنها نمی‌توان "قدرت یگانه" نامید که تعدد منابع قدرت، از دو یا سه هم بسی بمراتب بیشتر شده و به روشنی روز آشکار است که آنچه که ولی فقیه از "اتوریته" در دوران اصلاحات داشته است اکنون حتی یک دهم آن را نیز ندارد. آنها نمی‌توانند حکومت کنند، اما ما نیز برای جایگزینی این سیستم هنوز به مواضعی عمومی و صریح و روشن نرسیده‌ایم.

در ادامه همین سال‌های پر از درد و رنج، ما و این جنبش بیشتر خواهیم بالید و زمانی که حکومت سرنگون شود، نه تنها می‌دانیم که چه می‌خواهیم بلکه بدان خواسته باور هم داریم. ما نیازمند زمان هستیم تا بخش بزرگی از مردم را آماده کنیم برای یک تحول که تنها شامل سیاست نخواهد شد. آماده‌سازی مردم در چارچوب عدم خشونت، برای "ببخش، اما فراموش نکن" زمان‌بَر است.

این یگانه راه قابل تصور برای فرا روییدن اجتماعی‌ست. هرگونه انقلاب و خشونت و حمله‌ای که این روند را برهم بریزد، حتی اگر با خیال زودتر خلاص شدن از دست حاکمان ولایت فقیه باشد، به بازتولید همین شیوه‌های مرسوم خواهد انجامید.

مردمی که خودشان توانایی خلاصی از دست حاکمان دیکتاتور خود را نیافته‌اند، نمی‌توانند پایه‌گذار یک سیستم دموکراتیک باشند. برپایی دموکراسی، چیزی برآمده از یک پتانسیل اجتماعیِ نفی دیکتاتوری‌ست. جامعه‌ای که می‌تواند با اتکا به ساز و کارهای درونی خود، معضلاتش را برطرف کند درین پروسه فرا می‌گیرد که چگونه به برپایی یک سیستم انسانی و مدرن دست یازد و اینکه دیگرانی بیایند و مشکلات این جامعه را برایش حل کنند، هر حسنی داشته باشد اما این عیب بزرگ را دارد که مردم را از آموزش هر روزه و متوالی خود محروم کرده است.

بنیاد گذاشتن دموکراسی و یک سیستم متعارف در میان توده‌های مردمی که از نظر ذهنی و روحی مسموم شدگان نظام ولایت فقیه‌اند بسیار سخت‌تر است از سرنگونی این حکومت. جنبشی که نتواند خودش این حکومت را سرنگون کند چگونه می‌تواند نظام جایگزین مطلوب و دموکراتیک را برپا نماید؟

ما نه تنها باید با این نظام سیاسی سنگ‌هامان را وا کنیم بلکه با آن فرهنگ منحطی که در طی این سی و اندی سال به رگ‌های جامعه تزریق کرده نیز بجنگیم، ما کارمان بسی بسیار پیچیده‌تر است از سرنگونی یک حکومت خودکامه. و نمیتوانیم در انجام این وظایف راه "میان بر" انتخاب کنیم که چنین راهی وجود ندارد. آنچه که امروز ما، در نفی "اندیشه خشونت" کوتاهی کنیم، در فردای سرنگونی جمهوری اسلامی، گریبان خودمان را خواهد گرفت.

حمله نظامی به بنیادهای اقتصادی، و ویرانی صنایع و کارخانجات، حتی اگر به سرنگونی رژیم بیانجامد، الزامی ندارد که به سیستمی دموکراتیک منجر شود و کدام کشور است که با نداشتن پتانسیل دموکراتیک و صرفا بدنبال یک حمله نظامی به دموکراسی فرارویده باشد؟

هر چقدر آرام‌تر برویم فرصت بیشتری برای گام‌های سنجیده‌تر داریم، نباید بگذاریم که فضای جامعه دستخوش هیجانات و شورهای کور شود. آنچه که نیازمند آنیم، تعقل و تعقل و تعقل است، با حمله نظامی نه تنها سامان کشور و حکومت در هم می‌ریزد، بلکه ما هم ناچار خواهیم بود بعنوان تابعی از اوضاع، نقش "کنشگری" مان را رها کرده و دستخوش تلاطم تحولاتی باشیم که در سمت و سو دادن بدان‌ها نقش چندانی نخواهیم داشت.

گلشیفته و کشتی تایتانیک نظام

بهرام — Sat, 21 Jan 2012 07:46:10 GMT

مجید محمدی | 2012-01-20 ,19:59

اقدام گلشیفته فراهانی در انتشار عکس و فیلمی نیمه عریان به گونه‌های متفاوتی تعبیر شده است: جلب توجه، خودنمایی و ترویج خود برای گرفتن نقش در فیلم‌های هالیوودی، خلاف عفت، سوء استفاده از بدن خود برای جهانی شدن، مقابله با تابوهای رایج، خط شکنی یکی از زنجیر شدگان در مقابله با سرکوب زنان، عکس العملی در برابر جور و جفایی که بر وی و همنسلانش در جمهوری اسلامی رفته، عدم مسئولیت در برابر همکاران سابق در سینمای ایران و... بسیاری اقدام او را ستوده و بسیاری نیز مذمت کرده‌اند. اما پرسش اصلی همان است که پدرش، بهزاد فراهانی، می پرسد: "چرا دختر من باید دست به چنین کاری بزند؟"

این حرکت در شرایط موجود فراتر از معنایی که خود گلشیفته در ذهن داشته و فراتر از عکس العمل‌های مثبت و منفی و انکارها، در این زمان هویتی مستقل یافته و هیچ چیز نمی تواند معنای انتشار این تصاویر را در حوزه عمومی از آنها اخذ کند. حتی برداشتن این تصاویر از سایت‌ها زمان را به عقب بر نمی گرداند. این تصاویر نیز همانند تصاویر جان دادن ندا، سخنرانی خمینی در بهشت زهرا، گل‌ خداداد عزیزی به تیم استرالیا، و آزاد شدن خرمشهر بخشی از خاطره جمعی ما خواهند بود و باید تلاش کنیم آنها را در متن و سیاق خود بفهمیم.

تغییر روش مبارزه

پیش از انقلاب سال ۵۷، برخی از جوانان ایرانی (راست و چپ، مذهبی و مارکسیست) برای مبارزه با استبداد روزه می گرفتند، بر تن خویش شلاق می زدند، با چند خرما برای روزها به کوه می رفتند، از ارتباط وسوسه انگیز با جنس مخالف پرهیز می کردند و حتی پسران به صورت زیبای دختران نمی نگریستند و به طور خلاصه خود را از بسیاری لذائذ زندگی محروم می کردند تا خود را برای مبارزه با رژیم استبدادی آماده کنند. بعد همین جوانان، فوج فوج و صدها و هزاران، خود را در کوچه و خیابان و سپس جبهه‌های جنگ در برابر تیر مستقیم قرار دادند تا خلوص و صداقت و استقامت خود را در رسیدن به هدف به نمایش بگذارند. آنها با کشور و مردم خود کردند آنچه کردند و مرگ باوری و ضدیت با عشق و شادی و زیبایی و رنگ و موسیقی را به میراث گذاشتند.

اکنون پس از بهار عرب بسیاری از خود می پرسند چرا معترضان ایرانی پس از کمتر از صد کشته در سال ۸۸ به خانه های خود برگشتند در حالی که معترضان سوری تا کنون بیش از پنج هزار کشته داده و هنوز از مبارزه دست نکشیده‌اند.

پاسخ در نوع نگرش نسل امروز است. آنها می خواهند حکومت موجود ساقط شود تا از زندگی و همه زیبایی‌هایش لذت ببرند و کسی در خانه و خیابان و محیط کار آنها را کنترل نکند. اما برای این هدف کسی نمی خواهد از لذائذ کوچک خود حتی سفر دو سه روزه به کنار خزر بگذرد چه برسد به آن که خود را به کشتن دهد. این نسل روش‌های خود را برای مبارزه خلق کرده است: موسیقی زیر زمینی، گرفتن فیلم از خود به هنگام رقصیدن بر روی سقف اتومبیل یا کنار دریا یا پادگان، باز کردن صفحه فیس بوک و پر کردن آن با انواع خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های اشتها برانگیز و عکس‌های بی حجاب خویش، ارسال تصاویر زیبای مدل‌های لباس به دوستان و نمایش زیبایی‌های زندگی که یکی از آنها پیکر زیبای گلشیفته است. چه کسی سه دهه پیش فکر می کرد یکی از محبوب ترین برنامه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای (در شبکه من و تو) یک برنامه آشپزی باشد و تلویزیون دولتی نیز همان را نسخه برداری کند؟ این نسل با همین زندگی باوری‌ و با رقص و موسیقی و نوشیدنی‌ها و لباس‌هایش کمر حکومت دینی را خواهد شکست.

کرباسچی با کاشتن گل در خیابان‌های تهران و زدن رنگ‌های روشن بر سیاهی‌های دوران جنگ، خاتمی با لبخند، موسوی با گرفتن دست همسر خود در جریان مبارزات انتخاباتی، فائزه با شعار آزاد سازی دوچرخه سواری بانوان و نشریات نیمه مستقل با رنگی کردن بسیاری از صفحات خود تلاش کردند به این نیاز به زندگی پاسخ دهند، اما همه یک به یک به تیر خشم دستگاه رهبری گرفتار آمدند. حرکت گلشیفته دنباله منطقی حرکت و جنبشی است که از اوایل دهه هفتاد در ایران آغاز گردید.

جامعه عادی - جامعه غیر عادی

در یک جامعه عادی که پسران و دختران با هم به مدرسه می روند و آدم‌ها می توانند جنس مخالف را از کودکی در همه وجوه جامعه از جمله در کنار دریا و رودخانه و پارک نزدیک خانه خود مشاهده کنند، دیگر تصاویر گلشیفته رگ‌های گردن کسی را شل و سفت نمی کند. گلشیفته با عکس و فیلم خود به "جامعه غیر عادی" ایران نشان می دهد که کجای کارشان اشکال دارد و آنها را به تامل وا می دارد که در کدام جامعه‌ای زندگی می کنند: نرمال یا آنرمال. این عکس و فیلم نه برای شناخت گلشیفته بلکه برای شناخت جامعه امروز ایران بهترین کاربرد را دارند. در یک جامعه عادی این عکس و فیلم ممکن بود عکس العمل گروهی بسیار کوچک را آن هم نه از سر داوری اخلاقی و دینی بلکه داوری زیبایی شناسانه برانگیزد.

چشم‌های بسته و چشم‌های باز

کسانی که نمی خواهند عکس‌های برهنه گلشیفته را ببینند و انتشار آنها را خوش نمی دارند (درستی و نادرستی انتشار آنها را در پرانتز بگذاریم) نمی خواهند جامعه در حال تحول ایران را ببینند. آنها نمی خواهند ببینند که دختران و پسرانی در ایران امروز بدون ازدواج با هم زندگی می کنند، تعداد همجنسگرایان ایران (زن و مرد) تفاوت زیادی با تعداد آنها در جوامع دیگر ندارد، مقامات دولتی برای تعطیلات به تایلند و ترکیه و اروپا می روند و دور از چشم بیت و شورای نگهبان و مراجع تقلید خوش می گذرانند (مثل همه مردم عادی عالم)، اکثر دختران و پسران شهرنشین ایرانی دوست پسر و دختر دارند (در قالب روابط تلفنی تا انواع دیگر روابط صمیمی) و از دنیای تحت کنترل بسیج و روحانیت که بگذریم، ایرانیان نیز مثل همه مردمان دیگر نقاط عالم زندگی می کنند.

جامعه ایران از موضوعات فوق به عنوان "اسمشو نبر" گذر کرده است. خانواده‌ها، حتی سنتی ترین آنها با این موضوعات راحت تر و بازتر از گذشته برخورد می کنند و تلاش می کنند راهی برای مصالحه و همزیستی پیدا کنند. اما حکومت و برخورداران از قدرت و ثروت آن بعد از ارتکاب هر عمل غیر قانونی و غیر اخلاقی ممکن در سه دهه گذشته، تنها تظاهر به اخلاق جنسی را راه نجات خود می دانند. تصاویر گلشیفته تنها نوک کوه یخی را نشان می دهند که چشمان بسته در ایران از آن می گریزند. کشتی تایتانیک نظام با این کوه یخ که هر روز بزرگ تر نیز می شود برخورد کرده، اما مقامات کشتی نمی خواهند وضعیت در حال غرق شدن آن را بپذیرند.

تناقضی نمی بینند

دو دهه است که ایدئولوژی اسلامگرایی در متن جامعه ایران تبخیر شده است. این بدین معنی نیست که مردم مسلمانی را رها کرده‌اند: اکثریت مردم ایران مسلمانند و در عین عزاداری برای امام حسین، آبجو یا شرابشان را نیز می نوشند یا در عین روزه گرفتن در ماه رمضان یا نماز خواندن در شب قدر در سواحل آنتالیا با بیکینی به دریا هم می روند. همین کارها را بسیاری از مردمان مذهبی در دیگر جاهای دنیا نیز می کنند و تناقضی نمی بینند. گناه گلشیفته فقط این است که در مقابل دوربین این کار را کرده است.

حتی مقامات حکومتی نیز این تناقض‌ها را درک می کنند. تنها دلارهای نفتی و قوه قاهره سپاه‌اند که هنوز از درک تحولات اجتماعی عاجز‌اند و با اِعمال شریعت، حکومت دینی را سرپا نگاه داشته‌اند. اگر در دوران خاتمی مردم می خواستند با این ایدئولوژی مماشات کنند تا ته مانده‌های آن خود به خود و به تدریج دست از سر مردم بر دارد، در دوره احمدی نژاد تصمیم به طلاق گرفته‌اند. کافی است چند ماه بودجه‌های دهها میلیارد دلاری دولتی و حکومتی برای حوزه‌های علمیه و نهادهای دینی قطع شود و سپاهیان فقط حقوق دولتی خویش را دریافت کنند: آن گاه خواهیم دید چه قدر رگ‌های گردن برای پیکر نیمه عریان یک زن سفت خواهد شد.

*مجید محمدی، جامعه شناس ایرانی ساکن آمریکا است

نامه ای از جنس خون سهراب و سیاوش

بهرام — Thu, 12 Jan 2012 09:35:57 GMT

نامه فرزند شهید محمدرضا پورپیرعلی به رهبری

آقای سید علی خامنه ای سلام!

از جذابیت های شبکه های اجتماعی و دنیای اینترنت یکی هم این است که من برای تو نامه می نویسم اما مدام چشمم به دیگرانی است که دارند قبل از تو این نامه را می خوانند. اما تو کاری به این واقعیت نداشته باش. اصلا فکر کن این نامه را روی کاغذی نوشته ام و داخل پاکت نامه گذاشته ام و در صندوق پستی که سر کوچه هست انداخته ام و مستقیم رسیده است به دست تو. اینکه بر این مساله تاکید می کنم دلیل دارد. خواهم گفت.

آقای خامنه ای! من علیرضا پورپیرعلی هستم. پسر کوچک شهید محمدرضا. بسیجی لشگر هشت نجف اشرف. می دانی که! نجف آباد ما شاید تنها شهر کوچکی بود که برای خودش لشگر داشت. پدر من در سال 61 در رقابیه –جایی در نزدیکی خرمشهر- در عملیات والفجر مقدماتی شهید شد. استخوانهایش را بعدا برایمان آوردند ودر قبری که پانزده سال خالی بود خاک کردند. اینها را می گویم تا هم آشنایی داده باشم و هم اینکه قرار گذاشته ایم با اسم و رسم واقعیمان برایت نامه بنویسیم.

سیدعلی! می خواهم در این نامه برایت داستانی را تعریف کنم که مو بر تنت سیخ می کند. حوصله داشته باش و تا انتها با من همراه شو. داستان آشنایی است.

اواسط دهه ی هفتاد بود و برای ما بچه های دهه ی شصت، شروع خروج از پیله ای بود که برایمان ساخته بودند. از خودم می گویم. مسئول فرهنگی بسیج مدرسه بودم. با ملغمه ای از دین و انقلابی گری و مهدویت و آرمان گرایی و با ذهنی به صلبیت سنگ. برای نوجوانی در آن سن و سال فاجعه است. و صد البته مطلوب دستگاه عریض و طویل شبه فرهنگی نظامی ای که تو برساخته بودی، بسیج. شاید خودت هم باورت نشود در آن روزها در اتاق شخصی من چهار تا عکس از تو بر دیوار بود. یکییش را خوب یادم هست. طلبه تر و تمیزی که در سنین نوجوانی لباس روحانیت را پوشیده است. شاید در آن عکس پانزده یا شانزده ساله بودی. بگذریم.

همه چیز به کامت پیش می رفت. کاریزمایی که خمینی داشت از پیش، به جایگاهی که تو به عنوان جانشین او بر آن تکیه زده بودی وجاهت داده بود و موقعیت تو را برای چندین سال بیمه کرده بود. ما ساده بودیم یا تو خیلی خوب "نقش" بازی می کردی؟ روز به روز تو به اوج می رفتی و ما رمگان به حضیض. روز به روز فاصله ات از ما بیشتر می شد. هاله ای از تقدسی دست نیافتنی بر گرد تو پیچیده بودند و مدام به اشاره ای، رمگانی را که بر این هاله ی قدسی دست درازی می کردند به چوب سیاست فلک می کردند.

سید علی! داستان خودم را دارم می گویم. داستان تو هم هست. در این مملکت داستان هر کسی با داستان تو در هم تنیده است آنقدر که تو مبسوط الیدی. از آن بچه بسیجی سال هفتاد و سه یا چهار تا این میانسال پیر جوان غرغروی ناامید و مستاصل، فاصله، یک دوران جوانی است. هنوز بچه دبیرستانی بودیم که دوم خرداد اتفاق افتاد. و من هنوز دل در مهر تو داشتم. جذابیتهایت کم نبود. برای هر سلیقه ای یک بسته ی تبلیغاتی فراهم دیده بودند. دستگاه عریض و طویل ولایت. بزگترین خیانتی که در حق خودت و مردمان این سرزمین کردی همین دروغهای گزافی بود که برای خودت هم توهم عصمت و طهارت ایجاد کرد. وگرنه آدمی زاده، هر چقدر هم که ذهن ایدئولوژیک و متصلبی داشته باشد در برخورد با واقعیت می تواند از گزند چنین استحاله ای که تو را در چنگال مهیب خود گرفت برهد.

نمی دانم رویدادهای این روزها هنوز برایت رمق اندیشیدن به وقایع آن سالها را باقی گذاشته است یا نه... از دوم خرداد می گفتم. ما بچه بسیجی ها چه ها که نکردیم برای اینکه رای و نظر تو غالب شود. راستی تو که راهش را بلد بودی که رای خودت را قالب کنی؟ خبط بزرگی کردی. هنوز هم هر چه می کشی از آن تکانی است که در مردم رخ داد... خوب که آن روزها را مرور می کنم پرسش های بی جواب و ویرانگر بیشتری برایم شکل می گیرد... هیچکس برای من هاشمی نمی شود... کاری ندارم که بعدها بهتر از هاشمی پیدا کردی که نظرت به نظر او نزدیکتر باشد. اینکه گفتی "برای من" یعنی چه؟ مگر رئیس جمهور "برای" تو است؟ یا اینکه در نسبت با تو شان و مرتبه و بزرگیش تعیین می شود؟

یک جواب صادقانه به این سوال من بده: ارزش و اهمیت تو برابر با چند نفر از بقیه ی مردم این سرزمین است؟ می خواهم بدانم تو یک تنه به اندازه ی چند نفر از این مردم "می فهمی"؟ وای بر منِ بسیجیِ آن روزها! سنجش اراده ی ما رمگان در "عرض" اراده ی تو که بی ولایتی و بی بصیرتی است. حاشا و کلا. به تفسیر فلاسفه ی درگاه آن آستان –شیوخ قند و شکر و لاستیک و شترمرغ - شان رای و نظر ما در طول رای و اراده ی توست که تعریف می شود. باری. ما بسیجیان، ویژه نامه یالثارات را که به عدد جمعیت میلیونی کشور تیراژ داشت در هر کوره دهاتی توزیع می کردیم تا مردمان نادان و بی بصیرت بفهمند که با چه جرثومه ای از دین ستیزی و غرب زدگی طرفند. و نفهمیدند. و راه باطل را انتخاب کردند.

سیدعلی! همان روزها هم راه برایت اینقدر دشوار و صعب العبور و بن بست نبود. هنوز شان و منزلت خودت را اینقدر لگدمال نکرده بودی. مگر نه اینکه یکی از شعارهای آن روزها "سلام بر سه سید فاطمی، خمینی خامنه ای خاتمی" بود. مگر نه اینکه خودِ خاتمی بارها خودت را برای رهبری اصلاحاتی که برای وضعیت اسفناک کشور "ناگزیر" شده بود ترغیب کرد؟ خاتمیِ نجیب زاده که دوست و دشمن به سلامت روحیش معترفند و می دانی که اهل دغل بازی و دور زدن و نارو زدن نبود و هنوز معتبر بود و حرفش خریدار داشت و هنوز به دست مزدورانت اینگونه پیش ملت خراب نشده بود. راه برایت باز بود. نخواستی. چه می گویم؟ همین سال 88 مگر مردم هنوز تا مدتها سعی نکردند پای تو را وسط نکشند؟ با اینکه مثل روز روشن بود که کل سناریو مستقیما توسط شخص حضرتت طراحی و مدیریت می شد هنوز ملت سعی می کردند دایره ی شعارها را در حد جنتی و احمدی نژاد نگه دارند تا اینکه در آن خطبه ی خونبارت آب پاکی را ریختی.

فکر می کنی برای یک بسیجی تازه پا به دانشگاه گذاشته –که من باشم- چقدر زمان نیاز بود تا به آن ایمان پوشالی و تزریقی شک کنم؟ همیشه که نمی شود دروغ گفت. شاید بشود. ولی نمی شود که برای همیشه برای این دروغها مشتری پر و پا قرص داشت. خوب یادم هست. سحرگاه ماه رمضان همان سال اول بود. ساعت چهار و پنج صبح. تلویزیون مصاحبه خاتمی با امانپور را پخش کرده بود. حرفهایی که از جنس دیگری بود. و اتفاقا هیچ ربطی هم به آن بمباران رسانه های تحت امرت نداشت. دیگر آنقدر پخته بودیم که بساط یک ایمان جدید را برپا نکنیم. همان ایمان قبلی برای هفت پشتمان بس بود. ولی خاتمی راه خود را باز کرده بود. البته این را بگویم که هنوز تو جایگاه خودت را داشتی. یعنی نمی دانم چگونه ولی هنوز مدلی را برای خودم ترسیم می کردم که ولی فقیهی که تو باشی به جایگاهی که این روزها رسیده ای نرسیده بود. سخت بود ولی شدنی بود.

روزها می گذشت و تو نمی توانستی خشم خودت را از رمگانی که خلاف رای تو می خواستند پنهان کنی. شروع کردی به سنگ اندازی. سرداران سپاهت که حالا دیگر روز به روز داشتند تیپ سیاسی می زدند و از سردار و سرتیپ به دکتر و استاد تغییر نام می دادند بیانیه دادند و رئیس جمهور را تهدید کردند که کاسه صبرشان در حال لبریز شدن است. چه غلطها! و تو که تائید کردی و ادامه دادی.

بچه های دانشجو، در پی یک اعتراض جمع و جور سیاسی در کوی دانشگاه تهران به خاک و خون کشیده شدند. "وحشی" شاید مودبانه ترین توصیفی است که می شود برای آن فرزندان غیورت پیدا کرد که حیدریم حیدریم گویان به تخریب و ضرب و شتم وغارت اتاقهای محقرانه ی بچه های دانشجو دست زدند. بگذار از اینجای داستان گریزی به روزهای بعد از انتخابات دردسر سازت بزنم. مقام معظم! عظیم الشان! هیچ تا کنون به گوشت رسانده اند که بسیجیانت چه تقوای کلامی دارند؟ می دانی همین فرزندان دلبندت وقتی با مردم طرف می شوند، وقتی تحت اسکورت موتورسوارن گارد و نیروی انتظامی و مجهز به باتوم و اسپری فلفل اند چگونه عقبه ی سرکوب شده ی جنسی شان را فریاد می زنند؟ می دانی آبروی بسیجی که یکیش پدر من بود چگونه لجن مال تربیت ولایت مداری شده است که تحت بودجه و امکانات مرحمتی شخص جنابعالی اداره می شود؟ همه ی شرافتم را گرو می گذارم که بحث، بحث استثناء و یک از هزاران و این قبیل توجیهات نیست. تعصب و بصیرت این فرزندانت غلیان که می کند، رگ گردنشان که متورم می شود و باتوم که به هوا می رود فحش ناموسی حداقلی از اخلاق ولایتمدارانه شان است که بروز می دهند.

می خواهم سیر داستانم مخدوش نشود. می خواهم خوب بفهمانمت که چه گذشته است در این ده پانزده سال که از نوجوان هوادارت رسیده ام به آن جوان خشمگینی که در خیابان فریاد می زند ننگ ما ننگ ما رهبر... بگذریم.

فردای آن در جمع هوادارانت آه و ناله کردی و از جمعیت گریه ستاندی. چه فاجعه ای رخ داده است. عکس حضرتت پاره شده بود. آهای سید علی! دیگر با یک من عسل هم نمی شد این بغض تلخ را فروخورد. دیگر از آن بسیجی – سمپاتی که برایش کلی هزینه کرده بودی چیزی باقی نمانده بود.

می بینی! ما بارگه دادیم این رفت ستم برما بر..... کاخ ستمکاران تا خود چه رسد خذلان... خواستی راه اصلاحگران را خراب کنی. موفق شدی. نمی گویم نتوانستی. انصافا با این مهره چینی و سیّاسی و بسیج نیروهایی که تو کردی کوه را می شد جابجا کرد. خاتمی که سهل است. اما اینجای کار را دیگر حسابش را نکرده بودی. اینکه الزاما اگر ملت از راه اصلاح رویگردان شوند به دامن آن چه تو می خواهی آویزان نخواهند شد.

تو و آقا مجتبی و فیلسوف عصبانی (مصباح) شاهد مقصود را در برگرفتید. چه شاهد دلبری! دیگر هیچ بهانه ای پذیرفته نیست. صد سال هم از تاریخ این مملکت بگذرد این سالهای پس از 84 را به نام شخص حضرتت رقم خواهیم زد. و ما نظاره کنان به فردای خود نیشخند می زدیم. سالهای رکود. سفر عسرت.

عظیم الشانا! چهار سال همه مان سکوت کردیم. شاهد سیمین ساقت همه جا "مردم" را نمایندگی کرد. مردمی که ما بودیم. مردمی که همه چیزش را باخته بود در این قمار تو. مردمی که باید در جواب شما از ساعت چند اینجا آمده اید از هشت تا یازده را متحد و منظم می شمرد و در جواب کی خسته است پایکوبان نعره می زد دشمن! دشمن! به احترام گریه من تو بخند ، هرآنچه یک بار به صورت تراژدی در جهان رخ میدهد، یک بار دیگر به صورت کمدی تکرار خواهد شد. و ما نظاره گران مضحک ترین کمدی تاریخ این مرز و بوم بودیم. نمایشی که تو راسا تهیه کننده اش بودی. ما باید نعره می زدیم انرژی هسته ای حق مسلم ماست. و انصافا به قدر کلوزآپی که دوربین های تلویزیونی ات نمایش دهند "مردم" برای همه ی این نعره ها حی و حاضر بود.

سیدعلی! معامله ای کردی که سرتاپایش غبن و حسرت بود برایت. می پذیرم که نخواهی خودت را از تا بیندازی. بالاخره مقام و جایگاهت تنه به شان معصوم می زند. نباید نوکیسگانی را که در چاپلوسی و فناء در مرتبت تو از یکدیگر سبقت می گیرند نا امید کنی. ولی در خلوت خودت یقین دارم که هر روز و هر لحظه هزاران مدل دیگر از نقشه های راهبردی ای را که می توانستی اتخاذ کنی تا به اینجایی که الان رسیده ای نرسی مرور می کنی. می شد رفقای قدیمی را دور نزنی. می شد در صورت متملق خاک بپاشی تا این طور امر بر خودت مشتبه نشود. ببین چه کسانی را از دست دادی تا چه همراهان بی مقداری دور خودت جمع کنی. با این کوتوله ها می خواهی ولایت امر مسلمین جهان را به دوش بکشی؟

چهار سال رکود که گذشت ما "مرد نقاش را از خانه به در آوردیم تا شهرمان را رنگ بزند". باورت نشد. هنوز بیش از آنکه به قدرت خدا که در دستان مردم است باور داشته باشی، به سردارانت می بالیدی. می پنداشتی همان سال هشتاد و چهار است که آقا مجتبی با تیم فدائیان مورد وثوقت دوباره با همان رمز "هوالمطلوب" شان شعبده کنند. هنوز که هنوز است در عجبم که چه معیاری می تواند وجود داشته باشد که چنین موجود کارنابلد و مخرب و عاری از فرهنگی را به میرحسین ترجیح دهد آن هم به بهای چنین دست کاری و تقلب گسترده و رسوایی که افتاد و دانی. انقلابی تر بود؟ "اصول"گرا تر بود؟ صادق تر بود؟ اساسا رجل سیاسی بود؟ چه بود؟

می دانی سید علی. 22 خرداد 88 دیگر یک عرصه و کارزار عادی انتخاباتی برای تغییر کارگزاران دولتی نبود. تکان و خیزشی بود که گویی ملت آمده بودند تا حاکمیت را تست کنند. 22خرداد آخرین آزمون برای سنجش "احتمال" وجود قابلیتی در جمهوری اسلامی برای بقا و احیانا کارآمدی در اداره ی کشور بود. این را به قطع و یقین می گویم. آقای خامنه ای! گاهی با خودم می اندیشم آنچه پس از انتخابات رخ داد و مجموعه ی آن استراتژی ای که اتخاذ کردی برای مقابله با جنبش رخ داده، تنها انتخابی بود که می توانستی داشته باشی. واقعیت تلخی است. بیشتر برای خودت تلخ است. تنها اشتباه محاسباتی ای که کرده بودی مربوط به سنجش میزان عزم و اراده مردم بود. چیزی که هیچ فرمولی برایش نداشتی و از دل هیچکدام از گزارشهای دستگاه عریض و طویل اطلاعاتی بیتت نیز داده های چندانی برای آن وجود نداشت.

آقای سید علی خامنه ای! برای صاحب دستگاهی که در آن بهزاد نبوی و تاج زاده و امین زاده و قدیانی و زیدآبادی و ابراهیم یزدی و... حبس می کشند و رحیمی و کردان و علا بروجردی و اردشیر لاریجانی و... بر صدرند و قدر می بینند چه باید نوشت؟ دستگاهی که محمد مختاری و محسن روح الامینی و کامرانی فرد و سهراب اعرابی و... را در خون خود می غلتاند و آقازادگان بی سواد و بی فرهنگی چون حداد عادل و صفار و احمدی نژاد و بذرپاش بالاتر از قد و قواره شان بر سمتهای اقتصادی و فرهگی تکیه می کنند... دستگاهی که متولیان فرهنگی اش بی ادبانی چون سلحشور و ده نمکی و شمقدری اند و بزرگانی چون بیضایی و قبادی و مهرجویی و سید مهدی شجاعی گوشه گیر و خانه نشین...

سیدعلی! بیشتر هم دوره ای های من، که از قضا همه شان درس خوانده های بهترین دانشگاههای کشور بوده اند، یا رفته اند به کانادا و امریکا و استرالیا و اروپا و مالزی، یا در حال تکمیل مدارک و انجام امور مربوط به اقامت و پذیرش و ویزا هستند. همه شان یک دلیل مشترک دارند. اینجا، ایران، مملکتی که تو ساخته ای، نمی دانم، تو اداره می کنی، تو خط و مشی اش را ترسیم می کنی... جای خوبی برای زندگی کردن نیست. اینجا هیچ چیز سر جایش نیست. اینجا آزار دهنده شده است.

آقای خامنه ای! رهبرا! عظیم الشانا! من همان روزها تصمیم خودم را گرفته ام. نخواهم رفت. اینجا خانه ی من است. ریه هایم به هوایش احتیاج دارد. کوچه هایش را دوست دارم. شهرهایش را. کودکی دارم که فردای همان نماز جمعه ای که حکم تیر صادر کردی به دنیا آمد. همان روز با خود عهد کرده ام برای اینکه فردای او بهتر از این روزها باشد هر چه در توان دارم بگذارم. در این زمانه ی بی مامن و ماوایی، در این روزهای یاس و انفعال، این شاید سنگ بنای یک ایمان نیم بند باشد: ایستادگی و وا ندادن در برابر حاکمیت فاسد و ظالمی که از طنز روزگار نامش جمهوری اسلامی است. بچرخ تا بچرخیم.

با من بیا عاطفه.

بهرام — Tue, 27 Dec 2011 20:02:49 GMT

بعد از سالها بنشینی و فیلم "رگبار" را تماشا کنی، در کوچه های کودکی خودت، بزرگ شوی و چشمان دختری سرانجام بلوغ تو را به عشق برساند. "عاطفه با من بیا"، این خط را بگیر و بیا. سوزن زدن ها. کوچه ها را باد در چادر انداختن، عشق را سوختن.

زنگ مدرسه همیشه صوراسرافیلی بود برای قیامت مشق های ننوشته. معلم، ناظم، مدیر رف رف چیده شده بودند در دفتر مدرسه. سینی چای زنگ تفریح که بسوی اتاق معلم ها می رفت و بخار و شیرینی قندهایش.

عاطفه همیشه باید تنها می ماند و آقای حکمتی همیشه باید تنها می رفت، داستانِ در، همیشه بر این پاشنه چرخیده که نیامده باید رفت. گویا پیش از سلام، خداحافظی بر لب رانده می شود.

سوزن بزن دختر، هنوز رویاهای سالیان دور من ندوخته مانده اند. گویا این لباس هیچوقت به قد و قامت ما اندازه نمی شود. همیشه چشمانی در پشت دودِ عینک هایی، در کار بار زدن تمام هستی ما بر گاری هایی بوده اند که مقصدش نامعلوم بود، فقط میدانستیم که داریم دور می شویم، از هر انچه که آشناست دور می شویم و چه آشناتر از چشمان تو؟!

این خط را بگیر و بیا، از میان تمام کوچه ها میگذرد و تا ابد امتداد دارد. فقط به جایی که نمی رسد آرزوهای ماست.

http://www.youtube.com/watch?v=ZzI-pedX1jQ&feature=player_embedded

زنان بوف کور

بهرام — Sat, 17 Dec 2011 20:37:14 GMT

من می‌خواهم از زاویۀ دیگری به متن بوف‌کور نگاه کنم، از این زاویه‌ که، هدایت با آن همه حساسیتش نمی‌توانست نسبت به همنوعان "زن" و وضعیت و سرنوشت آنان بی‌تفاوت بماند. او اروپا را دیده بود و در آنجا زندگی کرده بود. دیده بود که سرنوشت زنِ ایرانی، سرنوشتی ازلی و ابدی نیست. او بخصوص در این متن "زن" را و "مرد" را در جامعۀ خودش بررسی می‌کند و سراپای متن روایت ستمی‌ست که از جانب مردان و "سنت" بر زنان روا می‌شود. حکایتِ چشمِ زنان و گزلیکِ دسته‌استخوانیِ مردان. هدایت در این متن، "زن" را همچون موجودی که "شدنی"‌ست، در سیالیت دگردیسی از اثیری به تصویر، و از تصویر به "واقعی" می‌بیند. و مرد را همچون موجودی "بودنی"، عاری از دگرگونی و تغییر. مردان علیرغم تفاوت‌های ظاهری‌شان، همه "شاگرد کله‌پز" هستند. (ص61) اگر زن، مسیرِ از اثیری بودن، تا "تصویری و تصوری شدن" را طی می‌کند و از آنجا به "واقعیت" ارتقاء می‌یابد، "مرد" چنین سیری را سپری نمی‌کند، مردانِ داستان، همه در چنبرۀ "رجالگی و شاگرد کله‌پز و پیرمرد خنزر‌پنزری بودن" دور می‌زنند. همگی به یکدیگر تبدیل می‌شوند و نه به کسی نو و تازه. اگر "لکاته" در انتظار فرزندیست و "زایش" را نمایندگی می‌کند، مردان یا اسیر "میان تن‌شان" اند و یا نمایندگان "کسب" و "مرگ".

مادر راوی رقاصۀ معابد است، نمادی از هنر. هنری که بنیان معنویت و زیبایی‌شناسی اجتماعی‌ست، زنی که با تولدِ مرد (راوی) او را از خدمت در معبد بیرون می‌کنند.(ص55) زن "قداست" خود را قربانیِ اجتماعی کردنِ مرد می‌کند. پدر و عموی راوی، که شباهتی بسیار به پیرمرد خنزرپنزری دارند، (ص13) و حتی به هم نارو میزنند، تاجر هستند، نمادی از اقتصادِ کهنه و بیمارِ بی‌تولید.

زن اثیری اگر همچون شهابی گذرنده بر واقعیت زندگیِ راوی نور می‌پاشد:« در روشنایی آن یک لحظه، همه بدبختی‌های زندگی خودم را دیدم.» (ص11) پیرمرد خنزر پنزری، گورکن است:«سر و کار من با مرده‌هاس.»(ص37) دستفروشِ چیزهایی ست کهنه، نگهبانِ سنت‌ها و تاریخ. گلدانِ عتیقه ری را از خاک به در می‌آورد و زنِ تکه‌پاره شده را بجایش دفن می‌کند.(ص34) ارتباط او با زندگی، فقط در حد همخوابگی با لکاته است، آنهم یک همخوابگی حیوانی، جای دندان‌هایش بر روی گونۀ لکاته پیدا بود. (ص98)

اگر عمۀ راوی و دایه‌اش، تمام هم و غم‌شان ترو خشک کردنِ دیگران است و بعنوانِ زنی سنتی برای خود هیچ خواستی و آرزویی ندارند، اما هر یک مظهر فداکاری‌اند و مردانِ داستان، هیچ خواستی بجز خواست‌ِ "میان‌تن‌شان" ندارند. راوی هم خود یکی از آنان بود:«‌من میان رجاله‌ها یک نژاد مجهول و ناشناس شده بودم بطوری که فراموش کرده بودند سابق بر این جزو دنیای آنان بوده‌ام.»(ص83) چنبرۀ وحشتناکی از سکون و مرگ بر مردان حاکم است و حال آنکه زنان زنده‌اند.

داستان بر حول دو شخصیت راوی و لکاته استوار است. راوی بعنوان مردی از متاخرترین نسل در محل تلاقی سنت کهن و دیرپا و ستبر، و جهان مدرنِ نوپا ایستاده است. «آیا خود من نتیجۀ یک رشته نسل‌های گذشته نبوده‌ام و تجربیات موروثی آنها در من باقی نبود؟ آیا گذشته در خود من نبود؟»(ص81) و یک چنین مردی چون محصول گذشته بود شاید در گذشته زندگی بهتری می‌داشت ولی دیگر زندگی و آدمیانش تغییر کرده‌اند، او دیگر با زنی مانند عمه‌اش یا دایه‌اش روبرو نبود. او اکنون با زنی روبرو بود که:«‌می‌خواست آزاد باشد.»(ص60) اینگونه زنی، مردی دیگر را برازنده است و حال آنکه راوی، جاکش بدبختی بود که همه احمق‌ها به ریشش می‌خندیدند.(ص61) او بجای آنکه "بیاندیشد" صرفاً می‌خواست "یاد بگیرد" و آن هم از چه کسانی:«‌میخواستم طرز رفتار، اخلاق و دلربایی را از فاسق‌های زنم یاد بگیرم.»(ص61) همان‌هایی که خود همگی‌شان را "شاگرد کله‌پز" می‌نامید. تمام هم و غم او این بود که می‌ترسید زنش از دستش برود(ص61) و بهمین دلیل:« میرفتم هزار جور خفت و مذلت را بخودم هموار می‌کردم با آنشخص آشنا می‌شدم، تملقش را می‌گفتم و او را برایش (برای لکاته) غر می‌زدم.»(ص61) آیا مردی که خود به خواری و خفت خویش اذعان دارد، می‌تواند در خور "عشق" باشد؟

او به زن به مانند "دارایی‌اش" نگاه می‌کند و هراسانِ از دست دادن این دارایی‌ست. او رابطۀ زن و مرد را با "عشق" نمی‌سنجد. او عشقی به لکاته ندارد:«آیا صورت ظاهر او مرا شیفته خودش کرده بود یا تنفر او از من؟ یا حرکات و اطوارش بود و یا علاقه و عشقی که از بچگی به مادرش داشتم، یا همه این‌ها دست به یکی کرده بودند؟نه، نمیدانم.»(ص61) همه چیز در میان است بجز عشق:

«همه ذرات تنم او را می‌خواست، مخصوصاً میان تنم، چون نمی‌خواهم احساسات حقیقی را زیر لفاف موهوم عشق و علاقه و الهیات پنهان کنم.» (ص68) راوی از اینکه بتواند مکنونات قلبی زن با خبر شود عاجز است و بهمین دلیل با "حقیقت" زن، درگیر نیست. او "حقیقت" مردانۀ خویش را دارد، مبتنی بر حس‌های صرف جسمانی، "میان تن" اوست که زن را می‌خواهد و نه عشق و علاقه‌ای فراتر از لذت جنسی. احساسات حقیقی در نظر او، فریاد "میانِ تن" اوست. و شاید هم در نظر این نوع مردان، عشق و عاطفه صرفاً امریست زنانه؟

بهمین دلیل او برای تصاحب عاطفی لکاته، چیزی برای ارائه ندارد و حال که چنین است آرزوی جهانی بی‌رقیب و بی‌مبارزه را در سر می‌پروراند. جهانی که در نبودن حریف، او یگانه پیروز میدان باشد:«آرزوی شدیدی می‌کردم که با او در جزیرۀ گمشده‌ای باشم که آدمیزاد در آنجا وجود نداشته باشد. آیا آنوقت هم هر جانور دیگر، یک مار هندی، یا یک اژدها را بمن ترجیح نمیداد؟»(ص62-63) این عدم درکِ شرایط نوین، او را از دست و پنجه نرم کردن با مشکلات، عاجر می‌کند و این "عجز" او را به "خباثت و رذالت" می‌کشاند:«نمی‌دانم چرا هر جور زندگی و خوشی دیگران دلم را به هم می‌زد؟»(ص76)

اما از سوی دیگر، لکاته زنی‌ست که از سنت‌ها برکنده شده است و درست بالای سر مردۀ مادرش با راوی همخوابه می‌شود.(ص58) او از اینکه مقید و تحت اختیار باشد گریزان است:«شاید بعلت اینکه آخوند چند کلمه عربی خوانده بود و او را تحت اختیار من گذاشته بود از من بدش می‌آمد؟»(ص60) بر اساس ذهنیت راوی، ازدواج کردن برای "زوج شدن" کافی‌ست و اگر لکاته هم نبود، هر زن دیگری را که خطبۀ عقدش را بنام راوی خوانده بودند را می‌توانست بعنوان "زنش" بپذیرد، اما برای لکاته، این امر کافی نبود. او راوی را به خودش راه نمیداد:«انگاری که او را در سیاه‌چال با یک اژدها انداخته بودند.»(ص59) اما راوی برای برخورد با "خواست" لکاته، راهی مردانه!!! را برمی‌گزیند، توسل به زور :«بالاخره یک شب تصمیم گرفتم که به زور پیشش بروم، تصمیم خود را عملی کردم، اما بعد از کشمکش سخت او بلند شد و رفت... از آن شب به بعد اتاقش را از اتاق من جدا کرد.»(ص60) چرا باید لکاته با او بر سر همبستر شدن به کشمکش بپردازد؟ آیا بجز این است که، او خود را مالک جسم خویش می‌داند؟ او می‌خواهد بگوید که این منم که تصمیم می‌گیرم که با جسمم چه بکنم و نه دیگری.

و علیرغم اینکه، راوی بدون هیچ دلیلی، و صرفاً بر اساس منافع مردانه و جسمی خویش سعی در تحقیر او دارد:«من همیشه از روز ازل او را لکاته نامیده بودم.»(ص67) اما خود نیز میداند که لکاته زنی از تیره و تبار دایه نیست:«‌دایره فکر و حس زیبایی زنم بیش از دایه‌ام بود.»(ص80)

افزایش تفاوت در میان زنان و مردان

بهرام — Thu, 01 Dec 2011 12:16:00 GMT

در بستر طبیعت، نر و ماده تفاوت‌های کیفی بسیاری با هم دارند، که عموماً سرمنشاء این تفاوت‌ها، ترشح هورمون‌های متفاوت است. این هورمون‌ها برای سرگرمی ترشح نمی‌شوند بلکه هر کدام از آنها وظیفه‌ای بس جدی بر عهده دارند و کارکرد مشخصی را سبب می‌گردند.

نکته جالب این است که، نه تنها ترشح هورمون‌ها به کارکردهای ویژه می‌انجامد، بلکه "کارکردهای ویژه" نیز به ترشح هورمون‌های متناسب منجر می‌شود، بطور مثال ورزش کردن سبب ترشح هورمون رشد می‌گردد.

این تفاوت در ترشح هورمون‌ها و کارکردهای متفاوت، سبب تفاوت در اندام‌های ما می‌گردد، که این نیز سرآغازی می‌شود برای تفاوت در روان و ذهن.

یعنی همه چیز دست به دست هم داده است که ما به روشنی تفاوت و رشد آن را در میان نر و ماده‌های اجتماعی که همین زنان و مردان هستند ببینیم.

بستر تاریخ شاهد گسترش این تفاوت است. تفاوت یک جفت شامپانزه نر و ماده، بسیار کمتر است از تفاوت یک جفت انسان نر و ماده. و تفاوت یک جفت زن و مرد دوران نئاندرتال، کمتر است از تفاوت زن و مردهای دوران رنسانس نسبت به هم. همچنان که میزان تفاوت میان زن و مردِ امروز با زن و مرد دوران رنسانس قابل مقایسه نیست.

اگر روند دگرگونی "انواع" را در سیر از سوی ساده به پیچیده در نظر بگیریم، تفاوت زنان و مردان، نه تنها کمتر نخواهد شد که حتی فزونی خواهد یافت.

این افزایش تفاوت،بر بستر "اجتماع" که کارکردهای تازه‌تری را برای هر دو جنس، تدارک دیده،شتاب بیشتری خواهد گرفت.

برخلاف آنچه در ظاهر بنظر می‌رسد که تفاوت در میان زن و مرد رو به کاهش است و این دو هر چه بیشتر ظاهرا به همدیگر شباهت پیدا می‌کنند، روند واقعی حکایت از آن دارد که این "تفاوت‌هاست" که رفته رفته رو به ازدیاد است. اما این پیچیده‌تر شدن، قابلیت درک بیشتر از همدیگر را هم فراهم می‌سازد، یعنی در پناه درک عمیق تر، توانایی همزیستی و تفاهم در هر دو جنس بیشتر می شود و همین است که خیال می‌کنیم، تفاوت‌ها کمتر شده و همسانی‌ها فزونی گرفته است.

باید دریافت که "تفاوت" هم در میان افراد یک جنس رو بفزونی‌ست و هم در میان کل دو جنس. یعنی مردان در گذشته بیشتر به هم شبیه بودند تا امروز و همینطور زنان. بهر حال این امر نه تنها مزاحم رفتن بسوی "تساوی حقوقی" نیست که بلکه با فراهم آوردن فرصت‌های تازه‌تر برای رشد نوع "انسان"، یاری‌دهنده بدان است.

چه چیزی را حق می نامیم؟

بهرام — Thu, 01 Dec 2011 05:46:06 GMT

چقدر گنگ است این کلمه و مفهوم "حق"!!!
و منظورم هم نه حقی ست که صوفیان بکار میبرند در مقام خدا و عوام در مقام سهم. بلکه مثلا بکار بردن این مفهوم در منشور حقوق بشر است که در ترکیب "حق زندگی" مورد استفاده واقع شده است.
آیا "حق" چیزی ست که من دارم؟ مستقل از اینکه دیگران به رسمیتش بشناسند یا نه؟ حق زندگی برای من و هر جاندار دیگری اعم از جانور و یا گیاه چنین است، حق طبیعی.
یا اینکه "حق" چیزی ست که من ندارم و با به رسمیت شناختن دیگران است که من دارای آن می شوم؟ مانند حق شرکت در رای گیری، که پیامد داشتن شرایط خاصی است، حق شهروندی یا اجتماعی.
و یا اینکه "حق" چیزیست که من دارم و با به رسمیت شناخته شدنش از جانب دیگران است که رسمیت می یابد. حق آزادی انتخاب، که مرزهای این آزادی من به دیوار حیاط آزادی دیگری محدود میشود.
بگذریم از حقوق تازه از راه رسیده و لوکسی مانند "حق دانستن": دانستن حق مردم است.
اگر ما با ترکیباتی مانند "حق زیستن" مواجهیم، آیا بر همین قیاس میتوانیم ترکیباتی مانند "حق بودن" و "حق متولد شدن"، "حق انتخاب"، "حق دوست داشتن" و امثالهم را هم بکار بگیریم؟
آیا ما میتوانیم انواع "حق" را بر اساس منشاء پیدایش و صدورشان، به حقوق طبیعی و اجتماعی و فردی تقسیم کنیم؟ و همان محل صدور این حقوق را نیز منشاء و محل نقض این حقوق بدانیم؟ یعنی حقوق طبیعی را فقط طبیعت می تواند از ما بگیرد و حقوق اجتماعی را نیز، اجتماع. همچنان که حقوق فردی مان به دست خودمان است.

حقیقت هم که جای خود را دارد.

آیا هم‌زمان می‌توان چند نفر را دوست داشت؟

بهرام — Fri, 25 Nov 2011 06:36:53 GMT

عشق در آدمی معلول ترشح هورمون‌هایی‌ست که بر آن‌ها قواعد اخلاقی نوشته نشده است. اخلاق عموماً برای "مهار کردن" یک تمایل طبیعی بکار می‌رود. اخلاق آمده است که ترمزی باشد بر یک رفتار و یا یک نیازی که در طبیعت آدمی نهفته است، اخلاق از آنجایی شروع شد که ابتدایی‌ترین تابوها پیدا شدند، تاریخ پیدایش تابوها و اخلاق، چیزی هم‌زمان است.

اما زندگی زورمرۀ ما و اینکه نمی‌توانیم فراتر از زمان‌مان با بسیاری از خوی‌هامان برخورد کنیم، سبب شده که متصور شویم، طبیعت ما همیشه این چنین بوده که اکنون هست.

یکی از نمونه‌های تمایل طبیعی و تعارضش با اخلاق، محدودیت‌های رفتاری در رابطه بین دو جنس است.

فراوان این سوال را شنیده‌ایم که:" آیا می‌توان هم‌زمان چند نفر را دوست داشت؟" و عموماً با پاسخی اخلاقی مواجه شداه‌ایم که:"نه!" گیرم که خود پاسخ‌دهنده در درونش به این پاسخ اعتقادی نداشته باشد.

اما واقعیتِ موجود و جاری زندگی، چیزی بجز این پاسخ‌های اخلاقی را اعمال می‌کند.

حتی در اساطیر اولیه آفرینش بشر، اولین همسر حضرت آدم که "لیلیت" نام داشت به دلیل تمایل و علاقه‌اش به دیگرانی همچون شیطان بود که رابطه خود را با آدم قطع کرد و از او گریخت.

حتی لئوناردو دواینچی هم در تابلوی شام آخرش، با کشیدن دستی دراز شدن بر گریبان ماریا، تصویر همین موضوع را کشیده است.

تنها در زمان‌های بسیار کوتاهی‌ست که آدمی تنها و فقط "یک‌نفر" را دوست دارد و نمی‌تواند کس دیگری را درین حریم راه دهد یعنی در زمان "عاشقی".

اما از آنجایی که این دوران کوتاه است و گذرا، با افول این احساس، دوباره پای دیگران هم به حیاط عاطفه آدمی باز می‌شود.

این است که در اطراف‌مان نادر کسانی را می‌بینیم که در بخشِ مراقب‌های ویژۀ "دوست‌داشتن یک نفر" بستری شده باشند و بقیه دارند در حیاط پرسه می‌زنند.

از دل هر تحولی آزادی و دموکراسی بیرون نمی‌آید.

بهرام — Fri, 11 Nov 2011 16:53:00 GMT

مارکس در موارد عدیده‌ای بر این امر تاکید می‌کند که آنچه سرنوشت یک پدیده را تعیین می‌نماید مبتنی بر عوامل داخلی آن پدیده است و عوامل بیرونی صرفا نقش تندکننده و کندکننده را دارا هستند. ازین گزاره نباید قانونی مطلق ساخت که بطور مثال در حرکت‌های مکانیکی، محرک‌های بیرونی حتی نقش تعیین کننده را می‌یابند مانند اره برای یک درخت.

اما اگر بخواهیم بطوری نسبی بدان برخورد کنیم میبینیم که در موارد متعددی درست می‌نماید. بعنوان نمونه در حرکت‌های اجتماعی، تا زمانی که مردمان سرزمینی استعداد و قابلیت‌های درونی خود برای پیشرفت و دموکراسی را بوجود نیاورده باشند، دخالت‌های خارجی نمیتواند بوجود آوردنده این وضعیت‌ها بشود.

آنچه که در حرکت‌های موسوم به "بهار عربی" دیده می‌شود همین تناقض در میان محتوای اجتماعی با اهداف ادعایی‌ست. مردمانی مدعی آزادی و دموکراسی شده‌اند که در رفتارشان بجز خشونت چیز دیگری دیده نمی‌شود. اینکه امثال مبارک و قذافی و اسد باقی‌ماندۀ دایناسورهای سیاسی هستند که به هیچوجه با جهان امروز متناسب نیستند و جنایتکارانی‌اند که باید در دادگاه‌های صالحه به جرم‌شان پرداخت، توجیه‌گر رفتارهای غیرانسانی و خشونت‌آمیز مثلاً انقلابیون با این‌ها نخواهد بود.

کسانی که در برخوردهاشان "خشونت" حرف اول را می‌زند امکان ندارد که بتوانند نظامی سیاسی مبتنی بر آزادی و دموکراسی و حقوق بشر بنا کنند.

جنبش سبز ما در همین بزنگاه‌هاست که قابلیت‌های خود را می‌نمایاند. وقتی بتوانی تسامح را در مورد حریفان سیاسی‌ات بکار ببندی، حتماً قادر خواهی بود که این اصل را در تمام عرصه‌های سیاسی بکار بگیری.

بزرگترین استعداد و قابلیت این جنبش، همانا پایبندی به "عدم خشونت" آن است.

اینکه زمان طولانی برای به سرانجام رساندن جمهوری اسلامی خواهد برد، مهم نیست زیرا مردمان ما نیازمند آموزش دیدن در بوته تحولات اجتماعی هستند تا در دوران پس از جمهوری اسلامی، دوباره در چاه‌های مخوف‌تر نیافتند.

موضع‌گیری در بارۀ "دخالت خارجی" برای سرنگونی جمهوری اسلامی، تابعی از همین موضوع بالاست. اگر بخواهیم اینگونه بیاندیشیم که جمهوری اسلامی نهایت "شر" است و باید به هر قیمتی سرنگون شود، منطقی خواهد بود که از حملۀ خارجی استقبال کنیم و از هر نیرویی که بخواهد این جکومت را ساقط نماید پشتیبانی تناییم. اما اگر بگونه‌ای دیگر بیاندیشیم که: هر سرنگونی به اوضاعی بهتر نخواهد انجامید و حتی می‌تواند به وضعیت‌هایی بسیار وخیم‌تر هم بیانجامد و برای پیشگیری ازین اوضاع نیازمند مردمانی هستیم که مسئولیت‌های خود را با عقل و درایت به پیش ببرند. بتوانند بر شورهای مقطعی خود مهار بزنند و به راه‌هایی نروند که در پایانش توحش و خوریزی انتظارمان را می‌کشد.

برای آموزش دیدن مردمان‌مان نیازمند کار آگاه‌گرانه و زمان‌بر هستیم، دخالت خارجی فقط می‌تواند این روند را مختل نماید و بس.

نیروی عادت

بهرام — Fri, 04 Nov 2011 17:20:04 GMT

گاهی پیش می‌آید که آدمی می‌خواهد ببیند آیا می‌تواند دانسته‌هایش را بر روی خودش بیآزماید یا نه؟!

و من در ماهی که گذشت می‌خواستم اندکی با موضوع "عادت" دست و پنجه نرم کنم.

اینکه رفتار ما تابعی از عادات‌مان است، موضوعی‌ست روشن و آشکار. اما این قضیه نه تنها نشانی از دست‌بستگی ما در برابر آن ندارد بلکه برعکس: ما می‌توانیم با استفاده از این مکانیزم که رفتارهامان تحت سیطره عاداتمان است، عادات‌مان را بگونه‌ای سازمان بدهیم که سرمنشاء "رفتار" مورد نظرمان بشود.

اینکه ما می‌توانیم با تکرار یک رفتار بطور روزانه، خودمان را بدان رفتار "عادت" بدهیم یعنی چیرگی خردمندی بر رفتارهای بی‌حساب و کتاب کاهلانه.

هر رفتاری بنا به اینکه تا چه حدی بغرنج است و جایگاهش در روان و ذهن ما تا چه میزان عمیق یا سطحی‌ست، می‌تواند برای تبدیل به "عادت" شدنش زمان ببرد.

برخی از کارها را کافی‌ست که ده روز مستمر و روزانه انجام داد و برخی‌ها را بیست روز، تا به "عادت‌مان" تبدیل شوند.

سی روز بطور مستمر کاری که بسیار از انجامش می‌گریختم را انجام دادم و حالا میبینم که حتی بطوری عجیب بدان موضوع "راغب" هم شده‌ام.

میتوان عادت ها را تغییر داد. چیزهایی که مناسب نیست را از لیست عادات حذف کرد و چیزهایی که لازم داریم را بر آن افزود. شناخت این مکانیزم قدرت و موهبتی ست که حتما و باید از آن استفاده کرد. "ساختن خودمان"، چیزی بجز استفاده ازین مکانیزم ها نیست.

حتی حکومت ها با شناخت و استفاده از همین مکانیزم هاست که مردمان را به چیزی عادت می دهند و یا عادتی را از سرشان به در میکنند.

"تکرار" ریشۀ آفریدن یا حذف یک عادت است، از آن خوب استفاده کنیم.

اما بهر صورت، می‌خواستم مدت بیشتری در غار تنهایی‌ام معتکف اسرار درونم باشم و از کار آن‌ها بیشتر سر در بیاورم اما شور و شر دوستان مگر می گذارد؟

یکی لغز بار می‌کند دیگری با لطفش عرق شرم در می‌آورد. و در نهایت میبینی که این دوستی‌ها بسیار فراتر است از آنکه بتوان با نام بی‌معنی "روابط دنیای مجازی" نادیده‌شان گرفت. این روابط همان‌قدر مجازی‌اند که خود حقیقت‌های ما.